Janne i trykken

Alvorleg talt

11 November 2008 | Kuriosa, Språk

Journalistar og tal er sjeldan ein god kombinasjon. Så kjekt at gamle skrukkeskinn då skal gjere det vanskelegare for oss.

Det er ikkje til å stikke under ein stol: Få av oss er flinke med både tal og bokstavar. At eg ikkje herma etter systera mi som har prenta “diplomøkonom” på CV-en, er i alle fall ikkje tilfeldig. Sjølv om eg kom meg gjennom matematikken på skulen, har tal aldri vore mi sterke side. Og kvar gong ein kvithåra person på x år skal gi meg eit telefonnummer, må eg gjere som Ingrid Espelid. Jukse litt. Eg veit ikkje om kan skulde på at eg er godt oppseda, eller har dårleg tal-teft.

Niogfemti, femogsytti, åtteogåtti, sjuogsytti.

Det er ei lette kvar gong dei kjem til tal som “seksten”, “tjue” og “seksti”. Hjernen min treng rett og slett ekstra tid på å fordøye tala. Talet pensjonisten faktisk seier, er nemleg alltid det motsette av kva eg først tenkjer. Så då vert det slike små notatar på blokka, slik som ovanfor.

Femtini, syttifem, åttiåtte, syttisju.

Einaste eg kan veksle mellom å sei er “tretti” og “tredve”. Men. Eg let i alle fall vere å stokke om rekkjefølgja på tala. Forvirrande er det. Og det var nettopp difor ein i Noreg valte å gå vekk frå det vi så fint kallar den gamle teljemåten. Er du mellom 16-25 år, har du det mest truleg på same vis som meg. Er du over 55 år, er sannsynet større for at du held på tradisjonane. Sjølv om du berre var 5 år då dei innførde den nye teljemåten. Eller for å vere heilt korrekt: Du var kanskje ikkje eingong fødd. Det er nemleg over 50 år sidan skiftet.

Intiativet til teljereformen kom ikkje frå politikken, slik den vanlegvis gjer, men frå Telegrafverket i 1949. Etter ei høyring vart reformen klubba gjennom året etter. Såleis fekk vi det første, og hittil einaste, vedtaket i språket som gjeld talemål. Institusjonen som seinare fekk namnet Televerket, meinte det ville vere meir praktisk å nytte ein teljemåte der ein uttalte tala slik dei vart skrive. Dei argumenterte blant anna ved å peike på det teljemessige hamskiftet som enklare for elevar, rekneskapsførarar og utlendingar.

Ifølgje forskning.no er det kun riksmålsfolk som no konsekvent nyttar gamal teljemåte. Teljereformen vart i si tid innført i skriftspråket i både bokmål og nynorsk, men den vart ikkje bindande for riksmålet. Forsking tyder på at den eldre garden gjerne brukar den gamle måten, men likevel tel etter den nye når dei snakkar om tal. Til dømes telefonnummer, eller kronesummar.

Eg må i alle fall skrive ned tala nett slik dei gamle seier det. Einogtjue. Toogtredve. Rett og slett fordi hovudet mitt ikkje klarar å stokke om på tala like fort som dei vert lest opp for meg. Då stokkar eg dei heller om for min eigen del etterpå. Løynd, når dei har gått over dørkarmen att.

Kva seier du?

(Dette er forresten mitt 555. innlegg som bloggar. Gratulerer til meg.)

Tagger: gamal teljemåte, ny teljemåte, Språk, Telegrafverket, Televerket, teljereform

8 Comments to Alvorleg talt

Leave a comment